Rong câu và xa xa

Nếu bảo xa xa là thức ăn hay là thức uống cũng được vì nó vừa là món ăn no bụng lại vừa giải khát. Những buổi trưa hè nóng bức mà có một cốc xa xa thì thật mát lòng mát dạ. Có câu ca dao rằng: “Xa xa ít vốn nhiều lời/ Anh về bỏ vợ, cưới người xa xa!”.

Rong câu là thứ rau mọc sâu trong vùng nước lợ, nhiều nhất là vùng ngã tư sông. Từ một bụi nhỏ trong vùng năm ba tháng có thể lan tràn cả một vùng. Rong câu trải dài vươn từng đám lá màu hơi nâu nâu. Khi triều xuống, nó nằm bẹp xuống mặt bùn, lặng lẽ.

Mùa hè khi rong câu đã “đủ già” thì người ta thu hoạch rong câu. Sau đó nhặt bỏ những thứ rong tảo khác lẫn vào, rồi đong thành từng rổ nhỏ. Từng bánh rong câu thô phơi khô được đem về hong trên khạp tre. Đó là khâu sơ chế. Rong câu thô để lâu không mốc. Thỉnh thoảng khi có nắng tốt đem phơi lại. Những ngày giáp hạt hoặc bận bịu công việc, người ta thường ăn cháo rong câu: Gồm một tí gạo, khoai và rong câu được nấu chung. Bát cháo sền sệt và quánh dẻo, chỉ cần một ít đường hoặc muối là đủ thay cơm.

Rong câu trộn với rau sống thành thứ rau vừa giòn thơm, mát và dễ tiêu. Cầu kỳ hơn là món rong câu trộn. Rau câu được ngâm lâu với nước mưa, hoặc nước vo gạo với vài trái chanh xắt lát sẽ trắng hơn, bớt mùi ngái. Dạ dày lợn được luộc chín thái mỏng. Một ít rau thơm như húng quế, húng tàu xắt thật nhỏ. Tất cả đem trộn đều, thêm gia vị là nước mắm ngon, ớt tỏi giã nhỏ. Món này mà đưa cay thì tuyệt. Món trộn vừa giòn vừa dai, rặt mùi hải vị lẫn cả mùi sơn hào. Không riêng gì giới bình dân mà cả người sành điệu cũng ưa thích.

Ngoài các món trên, rong câu còn được chế biến thành xa xa. Có thể nói xa xa là tinh hoa của rong câu. Muốn có một bát xa xa ngon mát, người chế biến phải trải qua mấy công đoạn. Chọn những sợi rau câu đều, mập và trắng. Ngâm nước mưa hoặc nước vo gạo vài ba hôm để tẩy bớt màu vàng và mùi biển. Nấu nhừ cho đến khi những sợi rong câu tan, nhưng nếu già lửa sẽ bị cháy vàng. Khi rong đã nhừ, người ta cho vào một ít phèn chua để xa xa mau đặc. Khuấy đều và đem lọc trên vải. Không dày quá cũng không thưa quá. Rong câu trong suốt, mềm mại, khiêm tốn như sắc thiên nhiên. Nói chung việc nấu xa xa khá cầu kỳ.

Xa xa ăn với đường thắng mới đúng điệu. Đường thắng tới vừa dẻo người ta vắt vào một ít chanh, thêm một nhúm gừng giã nhỏ. Món xa xa đã sẵn sàng.

st